احصاء، ارزیابی و تحلیل شکاف ابعاد نظام رصد، پایش و هشداردهی سایبری از منظر امنیت ملی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر

2 دانشجو دکتری مدیریت راهبردی امنیت سایبر، دانشکده امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

چکیده

امروزه با توجه به گسترش روزافزون فضای سایبری در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و نظامی در سطح کشورها، تأثیرگذاری آن بر امنیت ملی غیر قابل انکار است. لذا یکی از محورهای اصلی تهدید امنیت ملی در عصر ارتباطات و جهانی‌شدن برای کشورها حوزه سایبر است. با توجه به اینکه بخش قابل ‌توجهی از وقایع گذشته در حوزه سایبر ناظر به ایجاد ناامنی و تهدیدات امنیتی که قابلیت ایجاد اخلال در نظم عمومی جامعه به‌عنوان یکی از عناصر امنیت ملی را داشته، بوده است؛ وجود نظامی منسجم به‌منظور تعیین نقش حاکمیت، جهت‌دهی فعالیت‌های اجرایی و هماهنگی، نظارت و هدایت بخش‌های درگیر، جهت پایش روند تحولات فضای سایبری با رویکرد امنیت ملی بیش‌ازپیش ضروری به نظر می‌رسد. نظام رصد، پایش و هشداردهی سایبری کشور با رویکرد امنیت‎محور، ضمن مدیریت تهدیدات ملی و بین‌المللی با تسهیل امور و توانمندسازی حوزه‌های مختلف، زمینه‌ساز گسترش حوزه نفوذ در عرصه‌های مختلف می‌شود. بر این اساس هدف پژوهش پیش‎رو، احصاء ابعاد نظام رصد، پایش و هشداردهی سایبری از منظر امنیت ملی و تبیین شکاف بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب آن است. اولویت‌بندی پرداختن به هر یک از این ابعاد به‌منظور نیل به وضعیت مطلوب نیز بخش دیگری از اهداف این پژوهش است. با توجه به موضوع و هدف پژوهش، نوع تحقیق کاربردی- توسعه‌ای[1] است و از نظر اجرا توصیفی-تحلیلی است. درنهایت ابعاد نظام به ترتیب اولویت فرهنگی، اجتماعی، دیپلماسی، دفاعی-امنیتی، اقتصادی، سیاسی و علم و فناوری احصاء می‌شود. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بین وضع مطلوب و وضع موجود ابعاد نظام رصد، پایش و هشداردهی سایبری از منظر امنیت ملی، تفاوت قابل ‌توجهی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


  • اسماعیلی، علی و ثناقربانی، جلال (1397)، تبیین نسبت سناریوهای محتمل و مطلوب تهدیدات سایبری جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه امنیت ملی، سال هشتم، شماره 28.
  • برژینسکی، زبیگنیو (1368)، در جستجوی امنیت ملی، ترجمه ابراهیم خلیلی، تهران: سفیر.
  • بصیری، محمد علی (1388)، تحولات مفهوم امنیت ملی، نشریه اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 163 و 164، 173-166.
  • بوزان، باری (1378)، مردم، دولت و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • پدافند غیرعامل، پایداری ملی، (1394)، اهمیت فضاى مجازى همسنگ انقلاب اسلامى، قابل دسترسی در: https://paydarymelli.ir/fa/news/17424/ اهمیت فضاى مجازى همسنگ انقلاب اسلامى
  • تقی‎پور، رضا و اسماعیلی، علی (1397)، طراحی مدل مفهومی الگوی دفاع سایبری جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه امنیت ملی، سال هشتم، شماره 30.
  • حسن‎بیگی، ابراهیم (1384)، توسعه شبکه ملی دیتا، چالش‌های فراروی و تهدیدهای متوجه امنیت ملی، فصل‌نامه پژوهشی اندیشه انقلاب اسلامی، شماره 9، 127-76.
  • تقی‎پور، رضا؛ رامک، مهراب؛ امیرلی، حسین؛ قربانی، ولی‎الله؛ حقی، مجید، کاظمی، موسی؛ رمضان یارندی، محسن؛ اسماعیلی، علی؛ یزدانی، سعید و
  • حسن‎بیگی، ابراهیم (1384)، حقوق و امنیت در فضای سایبر، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
  • حلال‌خور، مهرداد و محمدی، عقیل (۱۳۹۸)، صدور ارزش‌های پایه‌ای جامعه ایران از طریق دیپلماسی عمومی سایبری و افزایش امنیت ملی ایران، دومین کنفرانس ملی پدافند سایبری، مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه.
  • خلیلی‎پور رکن‌آبادی، علی و نورعلی وند، یاسر (1391)، تهدیدات سایبری و تأثیر آن بر امنیت ملی، فصلنامه مطالعات راهبردی شماره 56.
  • دیویس، جکف (1386)، هشدار استراتژیک: اگر شگفتی غیر قابل اجتناب است، تحلیل چه نقشی را ایفا می‌کند؟، فصلنامه دانش اطلاعاتی، شماره 4، دانشکده امام باقر (ع)، 83-61.
  • روشندل، جلیل (1374)، امنیت ملی و نظام بین‌الملل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
  • سامانتا اف. راویچ (1395)، جنگ اقتصادی سایبری: چالشی در حال تکامل، فصلنامه پدافند اقتصادی، شماره 21.
  • سند راهبردی امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات کشور (1387)، تهران: وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات شماره 232690/ت 38518 ک 11/12/1387.
  • سند راهبردی پدافند سایبری (1394)، تهران: سازمان پدافند غیرعامل.
  • سند راهبردی دفاع سایبری (1395)، تهران: سازمان پدافند غیرعامل.
  • شعبانی، ناصر (1390)، نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در سازمان‌دهی فتنه سال 1388، مجله: پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، شماره 4: 82-51.
  • عابدی، سجاد (1397)، خلأ دیپلماسی سایبری در ساختار امنیتی کشور، قابل دسترسی در: https://www.khabaronline.ir/news/1210635//خلاء دیپلماسی سایبری در ساختار امنیتی کشور
  • عالی‎پور، حسن (1390)، امنیت سایبری در چشم‌انداز 1404، چالش‌ها و راه‌کارهای حقوقی رویارویی با بزه‌های امنیتی سایبری.
  • عبدالله خانی، علی و حسینی، پرویز (1394)، سنجش تهدیدات سایبری، فصلنامه امنیت ملی، سال چهارم، شماره 16.
  • فروردین، وحید؛ سملی، احمد و عمویی، حسین (۱۳۹۷)، بررسی تأثیرات جنگ سایبری بر امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران، کنفرانس بین‌المللی امنیت، پیشرفت و توسعه پایدار مناطق مرزی، سرزمینی و کلان‌شهرها، راهکارها و چالش‌ها با محوریت پدافند غیرعامل و مدیریت بحران، تهران: دانشگاه افسری امام علی (ع).
  • قاسمی، حاکم (1372)، برداشت‌های متفاوت از امنیت ملی، فصلنامه سیاست دفاعی، شماره 2.
  • ماندل، رابرت (1377)، چهره متغیر امنیت ملی، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • محمدی، مصطفی (1396)، سایبر دیپلماسی و تأثیر آن بر روابط کشورها، اندیشکده راهبردی تبیین، قابل دسترسی در: http://tabyincenter.ir/19705/ سایبر دیپلماسی و تأثیر آن بر روابط کشور
  • محمودزاده، ابراهیم؛ حسنی اصل، حمیدرضا؛ قوچانی، محمد مهدی و نیک نفس، علی (1397)، تدوین راهبردهای امنیت سایبری سامانه‌های کنترل صنعتی در زیرساخت‌های حیاتی کشور، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، سال هشتم، شماره 31.
  • مدیریت مرزهای فضای سایبر، گام نخست دفاع سایبری، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی دفاع سایبری، تهران: نشر پژوهشکده ICT جهاد دانشگاهی، 33-15.
  • مرکز پدافند غیرعامل (1387)، کتاب جنگ سایبر، تهران: مرکز پدافند غیرعامل.
  • واژه‌نامه مشترک آمریکا و روسیه در فضای سایبر (1391)، سایت گرداب، ۲۷ تیر ۱۳۹۱ - ۱۲: ۵۷. قابل دسترسی در: http://www.gerdab.ir/fa/news/
  • ملائی، علی (1396)، طراحی نظام دفاع سایبری کشور و تدوین راهبردهای آن (مطالعه گروهی)، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملّی، دانشکده امنیت ملی.
  • ملائی، علی؛ کارگری، مهرداد و خراشادی‎زاده، محمدرضا (1397)، الگوی بازدارندگی در فضای سایبر بر اساس نظریه بازی‎ها، فصلنامه امنیت ملی، سال هشتم، شماره 29.
  • موسوی، سید محمدرضا؛ حیدری، خدیجه و قنبری، علی (1392)، تأثیر تهدیدات امنیتی تروریسم سایبری بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و راهکارهای مقابله با آن، فصلنامه مطالعات بین‌المللی پلیس، شماره 14.
  • میرشاه‎ ولایتی، فرزانه و نظری‎زاده، فرهاد (1389)، پویش محیطی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، چاپ اول.
  • وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، هشداردهی والاترین مأموریت اطلاعات، (1393)، قابل دسترسی در: http://www.vaja.ir/Portal/home/?news/283052/291228/289506/ هشداردهی والاترین مأموریت اطلاعات
  • ولوی، محمدرضا؛ صحرائی، مهدی؛ ترقی، عبدالرضا؛ نیک نفس، علی؛ دهقانی، حامد؛ دلگیر، علی و حسنی اصل، حمیدرضا (1396)، نظام رصد، پایش و هشداردهی سایبری با رویکرد امنیت ملی (مطالعه گروهی)، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملّی، دانشکده امنیت ملی.
  • وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، مؤسسه آموزشی و پژوهشی صنایع دفاعی، اندیشگاه شریف، اندیشکده کاوشگران آینده، (1384)، جنگ سایبری: پروژه الزامات جنگ‌های نوین در فضای مجازی (سایبر)، قابل دسترسی در: http://www.vahidthinktank.com/oldArman/Reports/CyberWar/CyberWar.pdf
  • هلیلی، خداداد؛ ولوی، محمدرضا؛ موحدی صفت، محمدرضا و باقری، مسعود (1397)، قدرت سایبری مبتنی بر رویکرد فرکتالی و بررسی تأثیر آن بر امنیت ملی، فصلنامه امنیت ملی، سال هشتم، شماره 29.