تاثیرات سدسازی‌های ترکیه بر امنیت ملی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (‌خوراسگان)، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

سدسازی‌های ترکیه بر رودهای دجله و فرات تاثیرات گسترده‌ای بر روند تخریب محیط‌زیست خاورمیانه به خصوص بر عراق و سوریه داشته است. بهره‌‌‌برداری از سد ایلیسو به تشدید معضلات یاد شده و کاهش کیفیت آب رودهای دجله، فرات و اروند و نابودی محیط‌زیست منطقه منجر می‌شود. آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از گسترش دامنه انتشار ریزگردها بر مناطق وسیعی از ایران به خصوص بر مناطق غرب و جنوب غرب این کشور تاثیرگذار بوده و تهدیدی جدی علیه امنیت ملی ایران است. این پژوهش بر اساس روش، توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخ به این پرسش است: سدسازی‌های ترکیه بر رودهای دجله و فرات چه تاثیراتی بر امنیت ملی ایران دارد؟ یافته‌های پژوهش حاکی است: معضلات تحمیل شده بر عراق، به دلیل داشتن مرز طولانی و منافع مشترک در ابعاد مختلف، تاثیرات مشابه و گسترده‌ای بر امنیت ملی ایران دارد. لازم است ایران و عراق به دلیل اشتراک منافع در ابعاد گسترده با جلب نظر سایر کشورهای ذینفع، موضع یکسان در قبال ترکیه اتخاذ کرده و این کشور را به رعایت حق‌آبه کشورهای تاثیرپذیر در موضوع نحوه و میزان بهره‌گیری از رودهای دجله و فرات مجاب کنند. ترکیه در شرایط فقدان اراده جمعی کشورهای ذینفع به بهره‌برداری حداکثری از رودهای یاد شده اقدام کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing Implications of Turkey’s Dam Buildings on Iran’s National Security

نویسندگان [English]

  • Mohammad Naderi 1
  • Mahnaz Goodarzi 2
  • Seyed Javad Emam Jomeh Zadeh 3
1 PhD Candidate in International Relations Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch
2 Associate Professor in International Relations Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch
3 Associate Professor of Political Science University of Isfahan
چکیده [English]

Turkey's construction of dams on the Tigris and Euphrates rivers has intensified the process of environmental degradation in large parts of the Middle East, especially Iraq and Syria.
The full operation of the Ilisu Dam will further reduce the inflow of stagnant water from the Tigris, Euphrates and Arvand to the country and destroy the environment in the wider Middle East. Environmental damage due to the spread of dust emissions in large areas of Iran, especially in the west and southwest of the country is a serious threat to Iran's national security. This research is based on descriptive-analytical method and seeks to answer the question: What effects does the construction of the Turkish dam on the Tigris and Euphrates rivers have on Iran's national security? The research findings indicate that the problems imposed on Iraq due to having a long border and common interests in different dimensions, have similar and wide-ranging effects on Iran's national security. It is necessary for Iran and Iraq to adopt the same position towards Turkey due to having large-scale barriers, attracting the attention of other interested countries, and to persuade this country to respect the water rights of the affected countries on the manner and amount of use of the Tigris and Euphrates rivers. Turkey has taken maximum advantage of these rivers in the absence of the collective will of the beneficiary countries.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental security
  • national security of Iran
  • national security of Iraq
  • Tigris and Euphrates
  • dams of Turkey
فهرست منابع و مآخذ   
 
الف. منابع فارسی
- احدی، محمد و کلانتری، فتح‌الله (1396). «نوعثمانی‌گرایی در ترکیه و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علمی امنیت ملی، دوره 7، شماره 24، 107-132.
- اسلامی، پگاه (1390). «نقش گازهای گلخانه‌ای ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی در رابطه با تغییر اقلیم»، همایش ملی تغییر اقلیم و تاثیر آن بر کشاورزی و محیط‌زیست، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی.
- بنی‌حبیب، محمد ابراهیم و نجفی مرغملکی، سجاد (1397). «ارزیابی نظریه‌های بازی و ورشکستگی جهت تامین حق‌آبه زیست محیطی هورالهویزه»، مجله علمی-پژوهشی تحقیقات منابع آب ایران، دوره 14، شماره2، 12-22.
- بنی‌حبیب، محمدابراهیم­ و دولت آبادی، نرگس خاتون (1396). «ظرفیت‌سازی اجتماعی-سیاسی برای دیپلماسی آب و محیط‌زیست جهت حل معضل ریزگردها»، فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 26، شماره 77، 245-285.
- بوزان، باری (1397). مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ پنجم.
- بوزان، باری؛ ویور، الی و دوویلد، پاپ (1394). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ سوم.
- بزی، خدارحم؛ خسروی، سمیه؛ جوادی، معصومه و حسین‌نژاد، مجتبی (1389). «بحران آب در خاورمیانه (چالش‌ها و راهکارها)»، مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین‌المللی جغرافی‌دانان جهان اسلام.
- پاک‌نژاد متکی، حمیدرضا و فرجی‌راد، عبدالرضا­ (1389). «هیدروپلتیک رودخانه مرزی ارس و تاثیر آن بر امنیت استان اردبیل، فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال 7، شماره 28، 79-95.
- جاجرمی، کاظم؛ پیشگاهی‌فرد، زهرا و مهکویی، حجت (1392). «ارزیابی تهدیدات زیست محیطی در امنیت ملی ایران»، فصلنامه راهبرد، سال 22، شماره 67، 193-230.
- حافظ‌نیا، محمدرضا؛ طاهری، احمد؛ فرج‌زاده اصل، منوچهر و کرمی‌نژاد، حسین (1396). «تاثیر عوامل سیاسی در تشدید پدیده گرد و غبار در حوضه رودخانه‌ای دجله و فرات»، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 49، شماره 4، 857 -868.
- رحمتی، رضا (1398). «مدل امنیتی‌سازی نوردیک: گذار محیط‌زیست از امر امنیتی به امر عادی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 86، 209-235.
- رمضانی، محمدجواد؛ امیری مقدم، رضا و سلیمی، حسین (1398). «فرایند مدیریت راهبردی تنگناهای امنیتی ایران و ترکیه با تاکید بر منافع ملی»، فصلنامه علمی امنیت ملی، دوره 9، شماره 33، 195-220.
- سجادیان، سینا و سرمدی، حمید (1396). «ابعاد امنیتی- سیاسی هیدروپلیتیک ایرانرود»، مجموعه مقالات همایش ملی دیپلماسی آب و فرصت‌های هیدروپلیتیک غرب آسیا، اسفند ماه، 263-283.
- صادقی، سیدشمس الدین (1395). «هیدروپلیتیک و امنیت ملی، مطالعه موردی: کشورهای منطقه خلیج فارس»، فصلنامه راهبرد، سال 25، شماره 8، 117-144.
- عراقچی، عباس (1396)، دیپلماسی آبهای فرامرزی و نظام بینالملل، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه. چاپ دوم.
- عراقچی، عباس(1393). «دیپلماسی آب: از منازعه تا همکاری»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 3، شماره 4، 91-119.
- عزتی، عزت الله (1372). ژئوپلیتیک، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ دوم.
- غرایاق زندی، داوود و شاکری، اصغر (1393). «تاثیر مسائل راهبردی در روابط ترکیه و عراق بر ملاحظات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه امنیت پژوهی، دوره 13، شماره 45، 67-87.
- فرشته‌پور، محمد؛ روغنی، بردیا و میان‌آبادی، حجت (1394). «چالش‌های ژئوپلیتیکی منابع آبهای زیرزمینی بین‌المللی با تاکید بر منابع مشترک ایران»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 11، شماره 39، 170-204.
- قائم‌مقامی، سیدعلی (1396). «بحران آب و آب‌های فرامرزی ترکیه و امنیت ملی و محیط‌زیست ایران»، فصلنامه مطالعات منافع ملی، دوره 2، شماره 7، 97-117.
- میان‌آبادی، حجت وامینی، اعظم (1398). «در هم‌تنیدگی آب، سیاست و محیط‌زیست در حوضه آبریز دجله و فرات»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 15، شماره 2، 54-86.
- میرکمالی، علیرضا؛ حاجی‌وند، امین و نباتی، علی (1400). «تحلیلی بر صلاحیت دادگاه‌های ایران در رسیدگی به تروریسم زیست محیطی، بیوتروریسم و اگروتروریسم به عنوان جرایم علیه منافع و امنیت ملی»، فصلنامه علمی امنیت ملی، دوره 11، شماره 39، صص377-404.
- نامی، محمد حسن و عزتی، عزت‌الله (1392)، تحلیل ژئوپلیتیکی مرز ایران و عراق و تأثیر آن بر امنیت ملی، تهران: انتشارات داناپناه.
- نواری، علی (1397). «ساخت و راه‌اندازی سد ایلیسو در ترکیه و پدیده ریزگردها در ایران: اولویت اصول مرتبط با حقوق بین‌الملل محیط‌زیست»، نشریه مطالعات حقوقی، دوره 10، شماره 4، 219-261.
- ویسی، هادی (1396)، «توسعه ناپایدار و بحران آب در فلات مرکزی ایران (تهدیدات امنیت آبی و مسائل هیدروپلیتیکی ایران مرکزی)»، مجموعه مقالات همایش ملی دیپلماسی آب و فرصت‌های هیدروپلیتیک غرب آسیا، اسفندماه، 1041-1059.
ب. منابع انگلیسی
 
- Broomandi, Parya, Dabir, Bahram, Bonakdarpour, Rashidi, Y. (2017), “Identification of dust -storm origin in South-West of Iran”, Journal of Enviromental Health Science and Engineering, 15:16. 1-14.
- Tropp, H., Jagerskog, A. (2006), “Water Scarcity Challenges in the Middle East and North Africa”, United Nations Development Program, Stockholm International Water Institute. 1-25, available at: https://www.researchgate.net/publication/281550179_Tropp_H_and_Jagerskog_A_2006_Meeting_the_Water_Scarcity_Challenges_in_the_Middle_East_and_North_Africa_Thematic_Paper_for_UNDP_Human_Development_Report.
- UN (2015), “Universal Declaration of Human Rights”, UN General Assembly, available at: https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/eng.pdf.
- UN (2013), “Water Security and the Global Water Agenda”, Policy and Analytical Briefs, 8 May 2013, Available at: https://www.unwater.org/publications/water-security-global-water-agenda.G
- World Bank (2019), “World Annual Report”, World Bank Group, Washington DC, Available at: http://documents1.worldbank.org/curated/en/156691570147766895/pdf/The-World-Bank-Annual-Report-2019-Ending-Poverty-Investing-in-Opportunity.pdf.
منابع اینترنتی
 
- نقشه (1) پایگاه خبری - تحلیلی انتخاب، 17 آذر 1397، https://www.entekhab.ir/fa/news/445243
- نقشه (2) خبرگزاری مهر، 15 تیر 1399، https://www.mehrnews.com/news/4966603.